JavaScript Matn Metodlari (String Methods)

JavaScript matnlari primitiv va o'zgarmas (immutable) hisoblanadi. Barcha matn metodlari mavjud matnni o'zgartirmasdan, yangi matn qaytaradi.

Asosiy Matn Metodlari

Quyidagilar dasturlashda eng ko'p qo'llaniladigan metodlardir:

Metod	Tavsif
length	Matn uzunligini qaytaradi
charAt()	Berilgan indeksdagi belgini qaytaradi
at()	Berilgan indeksdagi belgini qaytaradi (manfiy indekslarni qo'llaydi)
charCodeAt()	Berilgan indeksdagi belgining Unicode (UTF-16) kodini qaytaradi
slice()	Matnning bir qismini kesib oladi va yangi matn qaytaradi
substring()	Matnning bir qismini kesib oladi (manfiy qiymatlarni 0 deb hisoblaydi)
toUpperCase()	Matnni katta harflarga o'tkazadi
toLowerCase()	Matnni kichik harflarga o'tkazadi
concat()	Ikki yoki undan ortiq matnni birlashtiradi
trim()	Matnning ikki tarafidagi bo'shliqlarni olib tashlaydi
padStart() / padEnd()	Matnni boshidan yoki oxiridan to'ldiradi
repeat()	Matnni berilgan necha martadir takrorlaydi
replace() / replaceAll()	Matn ichidagi qismlarni boshqasiga almashtiradi
split()	Matnni massivga ajratadi

---

Matn Uzunligi (length)

length xususiyati matndagi belgilar sonini qaytaradi.

Misol

let text = "ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ";
let length = text.length; // 26

---

Belgilarni kesib olish (Extracting Characters)

Matndan kerakli belgini olishning 3 ta asosiy usuli bor:

1. charAt(indeks)

Belgilangan indeksdagi (pozitsiyadagi) belgini qaytaradi:

let text = "SALOM DUNYO";
let char = text.charAt(0); // "S"

2. at(indeks)

ES2022 da qo'shilgan. U manfiy indekslarni ham qo'llab-quvvatlaydi (-1 oxirgi belgini bildiradi):

const name = "JavaScript";
let letter = name.at(-1); // "t"

3. Property Access ([])

Massivlardagidek qavslar ichida indeks berish:

let text = "SALOM";
let char = text[0]; // "S"

Eslatma

[] usuli biroz xavfli: agar belgi topilmasa undefined qaytaradi (charAt esa bo'sh matn qaytaradi) va u faqat o'qish uchun (read-only) ishlaydi.

---

Matn Qismlarini Kesib Olish (Extracting Parts)

Matndan bir bo'lakni kesib olish uchun 3 ta asosiy metod bor:

1. slice(boshlanishi, oxiri)

Matnning bir qismini kesib oladi va yangi matn sifatida qaytaradi. oxiri pozitsiyasi natijaga kirmaydi.

Misol

let text = "Olma, Banan, Kivi";
let part = text.slice(7, 13); // "Banan"

• Agar ikkinchi parametr berilmasa, qolgan hamma qismini kesib oladi.
• Agar parametr manfiy bo'lsa, sanoq matnning oxiridan boshlanadi.

2. substring(boshlanishi, oxiri)

slice metodiga o'xshaydi, lekin manfiy qiymatlarni 0 deb hisoblaydi.

3. substr(boshlanishi, uzunligi)

slice metodiga o'xshaydi, lekin ikkinchi parametr uzunlikni bildiradi.

Diqqat

substr() metodi hozirda "eskirgan" (deprecated) hisoblanadi. Buning o'rniga slice() yoki substring() dan foydalanish tavsiya etiladi.

---

Harflarni Katta-Kichik Qilish

toUpperCase() va toLowerCase()

let text1 = "Salom Dunyo!";
let text2 = text1.toUpperCase(); // "SALOM DUNYO!"
let text3 = text1.toLowerCase(); // "salom dunyo!"

---

Bo'shliqlarni Tozalash (trim)

• trim() — matnning ikki tarafidagi bo'shliqlarni olib tashlaydi.
• trimStart() — faqat boshidagi bo'shliqlarni oladi.
• trimEnd() — faqat oxiridagi bo'shliqlarni oladi.

---

Matnni To'ldirish (Padding)

padStart() va padEnd()

Matnni berilgan uzunlikka yetguncha biror belgi bilan to'ldiradi.

Misol

let text = "5";
let padded = text.padStart(4, "0"); // "0005"

---

Matnni Almashtirish (replace)

replace()

Birinchi uchragan qiymatni almashtiradi.

Misol

let text = "Iltimos Microsoftga tashrif buyuring!";
let newText = text.replace("Microsoft", "Google");

• RegEx yordamida hamma mosliklarni almashtirish mumkin: /qiymat/g

replaceAll()

Barcha mos keluvchi qiymatlarni bittada almashtiradi.

---

Matnni Massivga Ajratish (split)

split() metodi matnni massivga aylantiradi.

Misol

let text = "a,b,c,d,e,f";
const myArray = text.split(","); // ["a", "b", "c", "d", "e", "f"]

Agar separator bo'sh bo'lsa (split("")), har bir belgi alohida element bo'ladi.