Operatorlar

Python operatorlari

Operatorlar o‘zgaruvchilar va qiymatlar ustida amallar bajarish uchun ishlatiladi.

print(10 + 5)  # Natija: 15

Python operatorlarni quyidagi guruhlarga ajratadi:

• Aritmetik operatorlar
• Belgilash operatorlari
• Taqqoslash operatorlari
• Mantiqiy operatorlar
• Identifikatsiya operatorlari
• A‘zolik operatorlari
• Bitli operatorlar

Python aritmetik operatorlari

Aritmetik operatorlar sonli qiymatlar bilan umumiy matematik amallarni bajaradi.

Operator	Nomlanishi	Misol
+	Qo‘shish	x + y
-	Ayirish	x - y
*	Ko‘paytirish	x * y
/	Bo‘lish	x / y
%	Modulus	x % y
**	Darajaga ko‘tarish	x ** y
//	Butun bo‘lish	x // y

Python belgilash operatorlari

Belgilash operatorlari o‘zgaruvchilarga qiymat berish uchun ishlatiladi.

Operator	Misol	Ekvivalenti
=	x = 5	x = 5
+=	x += 3	x = x + 3
-=	x -= 3	x = x - 3
*=	x *= 3	x = x * 3
/=	x /= 3	x = x / 3
%=	x %= 3	x = x % 3
//=	x //= 3	x = x // 3
**=	x **= 3	x = x ** 3
&=	x &= 3	x = x & 3
|=	x |= 3	x = x | 3
^=	x ^= 3	x = x ^ 3
>>=	x >>= 3	x = x >> 3
<<=	x <<= 3	x = x << 3

Python taqqoslash operatorlari

Taqqoslash operatorlari ikkita qiymatni solishtirish uchun ishlatiladi.

Operator	Nomlanishi	Misol
==	Teng	x == y
!=	Teng emas	x != y
>	Katta	x > y
<	Kichik	x < y
>=	Katta yoki teng	x >= y
<=	Kichik yoki teng	x <= y

Python mantiqiy operatorlari

Mantiqiy operatorlar shartlarni birlashtirish uchun ishlatiladi.

Operator	Tavsif	Misol
and	Ikkala shart True bo‘lsa, True qaytaradi	x < 5 and x < 10
or	Kamida bitta shart True bo‘lsa, True qaytaradi	x < 5 or x < 4
not	Natijani teskari qiladi	not(x < 5 and x < 10)

Python identifikatsiya operatorlari

Identifikatsiya operatorlari obyektlarning bir xilligini tekshiradi.

Operator	Tavsif	Misol
is	Ikkala o‘zgaruvchi bir obyekt bo‘lsa, True qaytaradi	x is y
is not	Ikkala o‘zgaruvchi turli obyekt bo‘lsa, True qaytaradi	x is not y

Python a‘zolik operatorlari

A‘zolik operatorlari obyektda qiymat mavjudligini tekshiradi.

Operator	Tavsif	Misol
in	Qiymat obyektda bo‘lsa, True qaytaradi	x in y
not in	Qiymat obyektda bo‘lmasa, True qaytaradi	x not in y

Python bitli operatorlari

Bitli operatorlar ikkilik sonlar ustida ishlaydi.

Operator	Nomlanishi	Tavsif	Misol
&	AND	Ikkala bit 1 bo‘lsa, 1 qaytaradi	x & y
|	OR	Kamida bitta bit 1 bo‘lsa, 1 qaytaradi	x | y
^	XOR	Faqat bitta bit 1 bo‘lsa, 1 qaytaradi	x ^ y
~	NOT	Barcha bitlarni teskariga o‘giradi	~x
<<	Chapga siljitish	Nol qo‘shib chapga siljitadi	x << 2
>>	O‘ngga siljitish	Chapdagi bitni nusxalab siljitadi	x >> 2

Operator ustuvorligi

Operator ustuvorligi amallarning qaysi tartibda bajarilishini belgilaydi.

print((6 + 3) - (6 + 3))  # Natija: 0

print(100 + 5 * 3)  # Natija: 115

Operatorlarning ustuvorlik tartibi:

Operator	Tavsif
()	Qavslar
**	Darajaga ko‘tarish
+x, -x, ~x	Unar operatorlar
*, /, //, %	Ko‘paytirish va bo‘lish
+, -	Qo‘shish va ayirish
<<, >>	Bitli siljitish
&	Bitli AND
^	Bitli XOR
|	Bitli OR
==, !=, >, >=, <, <=, is, is not, in, not in	Taqqoslash operatorlari
not	Mantiqiy NOT
and	Mantiqiy AND
or	Mantiqiy OR

print(5 + 4 - 7 + 3)  # Natija: 5

Diqqat

Bir xil ustuvorlikdagi operatorlar chapdan o‘ngga bajariladi.